تندیس رنگی استاد خسرو سمیعی مترجم کتاب تن تن

ساخت تندیس استاد خسرو سمیعی(مترجمی که «تن‌تن» را به دنیای کودکی ما پیوند زد) در سال 1399 و قبل از فوت استاد سمیعی به کوشش آقای محمود کلانتری مدیرعامل انتشارات یونیورسال به فیگوره سپرده شد تا به صورت کاملا دست ساز ساخته شود. این تندیس تقدیمی و ادای احترامی‌ است به مترجمی که با انتخاب‌ دقیق واژه ها، ماجراهای هیجان انگیز و مزه‌ی شوخ‌طبعی هرژه را با لحن روان و منحصر به فرد به فارسی منتقل کرد و «ماجراهای تن‌تن و میلو» را به بخشی از خاطرات جمعی ما بدل ساخت. عکس ها در زوایای مختلف ارسال شدند تصاویری با بارانی بلند، شال تیره، پلیور سرخابی، شلوار جین و کفش‌های پیاده‌روی که تصویر یک روشنفکر بی‌تکلف را زنده می‌کرد، نگاه سنجیده‌ی پشت عینک، ریش و موهای جوگندمی و حالت متین دست‌ها، همان وقاری را تداعی می‌کرد که در متن فارسی تن‌تن حس میشد. چند ماه زمان صرف شد تا از صفر تا صد این شبیه سازی با تمامی حالات و جزییات از جمله بافت لباس و پوست با واقع گرایی و حس موجود در عکس ها و به سلیقه یونیورسال ساخته شود. و در پایان یکی از تندیس ها توسط یونیورسال به استاد سمیعی  اهدا شد و مابقی  توسط هواداران ایشان و تن تن دریافت شد.

آنچه اثر را از یک مجسمه و تندیس صرف فراتر می‌برد، تلاش صادقانه هنرمند در ساخت کوچکترین جزییات و تلاش او برای انتقال این حقیقت است که پشت این چهره، یک تاریخ نشر ایستاده است.

ترجمه‌ «ماجراهای تن‌تن و میلو» با همکاری خسرو سمیعی و انتشارات یونیورسال در سال ۱۳۵۰ آغاز شد. نخستین عنوان‌هایی که با ترجمه او پا گرفتند «هدف: کرهٔ ماه» و «جزیرهٔ سیاه» بودند؛ همان نسخه‌هایی که برای نسل‌های بعدی، معیارِ ترجمه‌ی کمیک شدند. این همکاری، به محبوبیتی کم‌نظیر برای تن‌تن در ایران انجامید و نام سمیعی را کنار یونیورسال تثبیت کرد. سال‌ها بعد، با تجدید فعالیتِ یونیورسال و پیگیری علاقه‌مندان، انتشار نسخه‌های تازه و بازچاپ‌ها دوباره جان گرفت؛ از جمله بازنشر برخی عناوینی که پیش‌تر منتشر نشده بودند و آغاز دور جدید چاپ از سال ۱۴۰۱.

این استمرار نشان می‌دهد میراثِ یک ترجمه‌ی خوب وقتی که ناشر و جامعهٔ مخاطب پشتش بایستند زنده می‌ماند. در معرفی‌های تازهٔ کتاب هم، نام خسرو سمیعی کنار لوگوی یونیورسال، همچنان به‌عنوان مترجم آمده است، نشانه‌ای از وفاداری به همان لحنِ آشنا. در این تندیس جزئیات چهره، از خطوط نرم پیشانی و بافت پوست تا جزییات ریز تکسچر و دوخت شلوار و کفش ، با ظرافتی اجرا شده که از هر زاویه، یاد و حضورش را القا می‌کند. استایل  و حس این تندیس به گونه ایست که حس قدم‌زدن در یک عصر پاییزی، وقتی مترجم از چاپخانه یا کتاب‌فروشی  به خانه برمی‌گردد  را بازسازی کرده است .لحظاتی که در ذهنش، جملاتِ هرژه به فارسی لغزیدند، کلمات جفت‌وجور و جمله‌ها چفت و بست شدند و شوخی‌ها همان‌قدر شسته و رفته نشستند که باید. لحظاتی که پشت میز می‌نشیند، چراغ مطالعه را روشن می‌کند و جمله‌ای را پاک می‌کند تا جمله‌ای بهتر بنویسد. این تندیس، شاید یادمانی از همین لحظه های پرشور باشد، لحظهٔ دقت، وسواس و عشق به کلمات. 

 این تندیس  با پایه‌ی چندوجهی مشکی رنگ و با پلاک طلایی مزین به اسم استاد که شان یادمانی اثر را کامل می‌کند برای هر کسی که تن‌تن را با فارسی موجز و گوش‌نواز می‌شناسد و برای مجموعه‌داران کمیک اروپایی، مترجمان، ویراستاران و کتاب‌دوستان؛ و برای ناشرانی که دوست دارند گوشه‌ای از دفترشان «نقطهٔ مکث» داشته باشد در کنار مجموعه جلدسخت‌های یونیورسال یک روایت کامل می‌سازد،روایتی برای نسل‌هایی که با این ترجمه بزرگ شدند و هنوز وقتی اسم تن تن می‌آید، لبخند می‌زنند.

می‌توانید آن را کنار چند عنوان شاخص از کتاب های تن‌تن مثل «هدف: کره ماه»، «جزیرهٔ سیاه» و بگذارید تا تندیس به نقطهٔ راهنما تبدیل شود.  اگر ویترین شما مدرن است، یک چراغ با نور گرم از بالا، بافت بارانی و درخشش لوح را زنده‌تر نشان می‌دهد. با داشتن این تندیس بخشی از تاریخ نشر کودک و نوجوان ایران را در مقیاس ویترین نگه می‌دارید.

ترجمه خوب فقط پل زبان نیست؛ پلی است میان فرهنگ‌ها، شوخی‌ها، لهجه‌ها و حتی سرعت خواندن. خسرو سمیعی برای بسیاری از ما، معلمی پنهان بود: نشان داد که می‌شود لحن یک قهرمان اروپایی را به فارسی آورد، بی‌آنکه تب‌وتاب ماجرا فروکش کند یا مزهٔ طنز گم شود. این تندیس، سپاسگزاری کوچک ما از آن «کار دقیق وجذاب» است.

اگر شما هم بخشی از خاطرهٔ تن‌تن را با فارسی سمیعی زندگی کرده‌اید، این تندیس همان نقطهٔ نورانی ویترین‌تان خواهد بود یادآوری روزهایی که ورق های نازک کتاب، دنیایی بزرگ را به ما نشان می‌داد.